Niewystarczające wykorzystanie protokołów sanitarnych i fitosanitarnych (SPS) umożliwiających eksport produktów rolno-spożywczych z Polski do Chin prowadzi do utraty potencjalnych korzyści eksportowych oraz osłabia wiarygodność państwa jako partnera wspierającego ekspansję zagraniczną polskich przedsiębiorstw, deklarowaną od lat jako jeden z priorytetów polskiej polityki rolnej. Polska wynegocjowała z Chińską Republiką Ludową szereg protokołów obejmujących m.in. mięso, produkty mleczne, świeże i mrożone owoce, pasze, karmę dla zwierząt domowych, dziko żyjące produkty rybołówstwa oraz konie rekreacyjne, jednak znacząca część tych porozumień nie przekłada się na faktyczny eksportu tych produktów.
Niniejsza analiza autorstwa Weroniki Gryglaszewskiej jest adresowany przede wszystkim do kierownictwa Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz instytucji współodpowiedzialnych za wdrażanie protokołów z Chinami, w szczególności do Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, Głównego Inspektoratu Weterynaryjnego, Głównego Inspektoratu Sanitarnego, Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa a także pośrednio Polskiej Agencji Handlu i Inwestycji oraz Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Dokument sytuuje się na styku polityki rolnej, handlowej i gospodarczej państwa wobec Chin, a jego celem jest wskazanie działań pozwalających przejść od formalnego podpisywania protokołów do ich wdrożenia i realnego wykorzystania przez polskich eksporterów.
Analiza studiów przypadku różnych protokołów, w tym m.in. dotyczących wołowiny bez kości od bydła poniżej 30 miesięcy, regionalizacji wysoce zjadliwej grypy ptaków dla drobiu, jabłek, mrożonych owoców, jak również i koni rekreacyjnych, wskazuje na powtarzający się problem strukturalny: wysiłek negocjacyjny kończy się na podpisaniu protokołu, natomiast po stronie polskiej brakuje trwałego i dobrze skoordynowanego procesu wdrożenia. Dotyczy to zwłaszcza rejestracji zakładów, komunikacji z przedsiębiorcami, mechanizmów przywracania praw eksportowych, promocji oraz jasnego podziału odpowiedzialności między instytucjami.
W dokumencie rozważono trzy główne opcje działania: utrzymanie status quo, koncentrację na działaniach na poziomie Unii Europejskiej oraz opracowanie krajowej, międzyresortowej strategii wejścia i utrzymania na rynku chińskim. Porównanie tych wariantów prowadzi do wniosku, że utrzymanie stanu obecnego jest niekorzystne, a wyłączne oparcie się na poziomie unijnym nie rozwiąże słabości krajowych procesów wdrożeniowych. Rekomendowaną opcją jest zatem przyjęcie krajowej strategii, uzupełnianej działaniami na forum UE, obejmującej wyznaczenie „właściciela procesu”, utworzenie centralnego punktu informacyjnego dla eksporterów, benchmarking dobrych praktyk innych państw oraz systematyczny monitoring skuteczności wdrażania protokołów.